Wisznuizm w bardzo zamierzchłych czasach - Gaudija-wisznuizm
Gaudija-wisznuizm
Nurt gaudija-wisznuizmu wywodzi się, przynajmniej formalnie, z nurtu Madhwy. Tradycję gaudija zapoczątkował Ćajtanja Mahaprabhu - złota inkarnacja wieku Kali - wielki szesnastowieczny mistyk Bengalu - razem ze swymi czterema towarzyszami (razem wszyscy nazywani są Pańća-tattwą).
Kładli przede wszystkim nacisk na wielbienie Kryszny poprzez śpiewanie Jego Świętych Imion, a zwłaszcza maha-mantry Hare Kryszna. Najprostsza metoda powtarzania Imion Pana stosowana jest, aby wyzwolić ludzi ze oków strasznej Kali-jugi. Ćajtanja głosił, że to jedyna metoda, aby pomóc ludziom w tym strasznym wieku moralnej degręgolady.
Jego misją życiową było rozpowszechnienie kultu Kryszny i Jego wiecznej towarzyszki - Radhy. Mimo iż Ćajtanja sam nie napisał niczego poza ośmioma wersetami, znanymi jako Śri Sikszasztaka, jego poglądy filozoficzne spisane są w dziełach autorstwa tzw. Sześciu Goswamich z Wryndawany.
System filozoficzny gaudija-wisznuizmu nazywa się aćintja-bheda-abheda i głosi zarówno jedność jak i różność (dusz od Kryszny). Uważa, że dusze i świat zostały stworzone przez Krysznę i są od Niego całkowicie zależne. Każda dusza jest nieskończenie mała i wyzwala się z oków świata materialnego poprzez wielbienie Kryszny. Nigdy jednak nie będzie z nim tożsama. Świat jest uważany za realny i stworzony przez Krysznę.
Filozofia Ćajtanji sprzeciwia się zarówno monistycznej adwajcie jak i dualistycznej/pluralistycznej dwajcie/tattwawadzie. Gaudija-wisznuizm posiada wiele wyjątkowych cech. Na przykład to Kryszna, nie Wisznu uważany jest za Pana Najwyższego, Kryszna jest źródłem wszystkich inkarnacji Wisznu oraz samego Wisznu. Gaudija-wisznuici uważają Ćajtanję za inkarnację Radhy i Kryszny, jego brata Nitjanandę za inkarnację Balaramy, ich innych towarzyszy za inkarnację ważnych Bóstw.